Ιn Memoriam...

"Πετώντας το τσιγάρο που κάπνιζε, το έλιωσε κάτω από το τακούνι του.Έπειτα, όρθωσε το καλοχυμένο κορμί του, τίναξε πίσω τα καστανά μαλλιά του, έκλεισε τα μάτια του, κατάπιε και χαλάρωσε τα δάχτυλά του που κρέμονταν στο πλάι. Χωρίς καμιά προσπάθεια, μόνο μ'έναν ανάλαφρο ήχο, ο Σμιθ υψώθηκε απαλά από το έδαφος μέσα στην χλιαρή ατμόσφαιρα και πέταξε γρήγορα, ήρεμα προς τα πάνω. Σε λίγο χάθηκε ανάμεσα στ'αστέρια καθώς κατευθυνόταν για το μακρινό διάστημα."
Έτσι τελειώνει το διήγημα "Η Χρυσαλλίδα" του Ray Bradbury από την ανθολογία "Το Δ του Διαστήματος" ("S for Space",1976) - από τις ομορφότερες συλλογές επιστημονικής φαντασίας και σίγουρα από τα κορυφαία κείμενα του μεγάλου δημιουργού.Αυτή ήταν η εικόνα που μου ήρθε στο μυαλό όταν διάβασα στο BBC για τον θάνατο ενός από τους σημαντικότερους ανθρώπους του αιώνα μας, του Arthur C. Clarke.
Πρωτογνώρισα τον Clarke μέσα από το "Ραντεβού με τον Rama" ("Rendezvous with Rama",1972) , το 13ο κατά σειρά βιβλίο του, που βγήκε αμέσως μετά το μεγάλο μπαμ της "Οδύσσειας του Διαστήματος". Λίγα πράγματα θυμάμαι τόσο έντονα: ξεκίνησα το βιβλίο γύρω στο μεσημεράκι και στις οκτώ το βράδυ το είχα τελειώσει. Από τότε το έχω ξαναδιαβάσει καμιά δεκαριά φορές και, με κάποια επιφύλαξη βέβαια, μπορώ να προβλέψω ότι θα συνεχίσω να το διαβάζω μέχρι το τέλος της ζωής μου.
Λίγοι αγάπησαν το Διάστημα όσο ο Clarke, κι ακόμα πιο λίγοι προσέφεραν τόσα στην κατανόησή του. Για μένα - κι ελπίζω κάποιοι να συγχωρέσουν το πομπώδες ύφος μου - ο Clarke είναι ο Πατέρας της Διαστημικής Αγίας Τριάδας (Υιός ο Carl Sagan και Άγιο Πνεύμα ο Stephen Hawking). Ελάχιστοι με ταξίδεψαν τόσο μακριά, μια χούφτα άνθρωποι κατάφεραν να με κάνουν να καταλάβω τι σημαίνει να κλαις από συγκίνηση μπροστά στο Νεφέλωμα του Ωρίωνα. Όπως εύστοχα λέει ο Christopher Hitchens "...ρίξτε μια ματιά σε μια φωτογραφία από τις εσχατιές του Γαλαξία μας, και μετά ελάτε να μου πείτε πόσο συγκινημένοι αισθάνεστε κοιτάζοντας έναν θάμνο που καίγεται".
Δεν θέλω να πω περισσότερα γιαυτόν τον άνθρωπο. Μάλλον ποτέ δεν θα καταλάβουμε τι χάσαμε. Ένα παιδί μέτρησε τ'άστρα, και βρήκε την ομορφιά. Και αυτή την ομορφιά την έδωσε σε μας. Χάρη σε ανθρώπους σαν τον Clarke, μερικές φορές αισθάνομαι υπερήφανος που είμαι Άνθρωπος. Για σας δεν ξέρω, αλλά εμένα θα μου λείψει πολύ.

Licht...mehr licht

Όταν ένας δεδηλωμένα σοφός πετάει μια ατάκα σαν την παραπάνω, όλοι ψάχνουν να βρουν βαθύτερα νοήματα σ'αυτήν, ακόμα κι όταν δεν υπάρχουν. Στον επιθανάτιο ρόγχο του, ο σοφός Goethe ζητάει "φως...περισσότερον φως". Να χυθεί στην ανθρωπότητα, να κατακτηθεί η γνώση, λένε οι υπόλοιποι, ζωντανοί ακόμα, σοφοί, με εκείνο το γνωστό ύφος χιλίων καρδιναλίων. Κι ούτε που σκέφτηκε κανείς ότι ο Goethe, προσπαθώντας απεγνωσμένα να βρει μια τελευταία ανάσα, ζητάει φως για τον εαυτό του. "Γεμίσανε τα μάτια του με θάνατο...σκοτείνιασε η λάμπα", όπως λέει και ο αείμνηστος Τσιφόρος. Και σοφός να είσαι, όταν πεθαίνεις, δεν σκέφτεσαι να ξεστομίσεις σοφίες. Σκέφτεσαι πως θα ζήσεις ένα λεπτάκι παραπάνω.
Licht, mehr licht φτάσαμε κι εμείς να κραυγάζουμε απεγνωσμένα, ο σοφοί ημιηλίθιοι, οι προλετάριοι του Huxley, οι Δέλτα και Έψιλον του Orwell. Δ.Ε.Η. Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού. Δεν Έχουμε Ηλεκτρικό, απαντάν σκωπτικά οι Δέλτα και Έψιλον. Και ο χοντρός πίσω από το γραφείο του, με το Cohiba στο στόμα και το Hennessey στο κρυστάλλινο ποτήρι χασκογελάει και κατεβάζει διακόπτες ρίχνοντας ζάρια. Ο Θεός δεν παίζει ζάρια,έλεγε με σιγουριά ο Einstein. Όταν όμως ο Θεός απλώνει το λίπος του σε μια τεράστια πολυθρόνα, μπροστά σε ένα τεράστιο γραφείο, όχι μόνο παίζει ζάρια, αλλά και τα ζάρια είναι φτιαγμένα από τα κόκαλά μας. Των Ελλήνων τα ιερά. Καθόλου ιερά για τους καρχαρίες που τα ροκανίζουν με τις τεράστιες μασέλες τους.
Ο ένας παίζει με τα νεύρα μας, ο άλλος παίζει με την εθνική μας συνείδηση, ο τρίτος παίζει με την νοημοσύνη μας, ο παραδίπλα παίζει με την τσέπη μας, ο εκείθε παίζει γενικώς. Και οι Προλετάριοι γελάνε νευρικά. Όταν δεν μπορούν άλλο να κλάψουν, γελάνε. Κι όταν δεν μπορούν ούτε να γελάσουν, σωπαίνουν. Ο Θανασάκης της διπλανής πόρτας. Ο Νεοέλληνας του Βέγγου. Η καρπαζιά του Τσιφόρου. Ο Χατζηαβάτης. Σκύψιμο και υποταγή, και επανάσταση από τον καναπέ. Εις οιωνός άριστος, αμύνεστε περί πάτρης. Ποιά πατρίδα κύριε λαϊκιστή, που την κάνατε θρύψαλα; Ποιά Ελλάδα, κύριε πολιτικέ, που την κάνατε δίσκο επαιτείας; In nomine patri, et fili spiritu sancte, και σηκώνετε λάβαρα και σταυρούς, και ρίχνετε κορώνες που βρωμάνε λιβάνι, και χτυπάτε καμπάνες και σήμαντρα, εις το όνομα των αρχαίων υμών προγόνων, που τους ντύσατε παπάδες.
Φως...περισσότερον φως. Μας κλέβετε που μας κλέβετε. Ανεβάστε τους διακόπτες. Παντού σκοτάδι. Στην εκπαίδευση, στις ιδέες μας, στις επιθυμίες μας, στα όνειρά μας. Τουλάχιστον, αφήστε μια λάμπα αναμμένη. Κι ας πέσουμε πάνω της, σαν την νυχτοπεταλούδα που δεν ξέρει ότι έχει ήδη καταστραφεί.

Carro Diaro...

Μετά από ένα δεκαήμερο απίστευτης ταλαιπωρίας - δύο καραμπινάτες ιώσεις, και οι δύο να χτυπάνε κατευθείαν στο στομάχι, και κάθε μισή ώρα να τρέχω να αγκαλιάσω το "πορσελάνινο εξπρές" - επανέρχομαι. Μόλις και μετά βίας έβρισκα το κουράγιο να γράψω κανένα σχόλιο σε blogs που επισκέπτομαι συχνά, αλλά για καινούριο post, ούτε κουβέντα. Σήμερα όμως το πήρα απόφαση. Έφτιαξα μια κούπα χαμομήλι, έχω μια χούφτα Immodium δίπλα - όσοι δεν ξέρετε τι είναι τούτα τα κέρατα, ατυχήσατε, δεν πρόκειται να σας πω -, έστριψα ένα τσιγάρο και κάθισα μπροστά στο πληκτρολόγιο, με σκοπό να γεννήσω λέξεις και ιδέες. Η αρχή είναι δύσκολη. Μετά, είναι σα να σε παίρνει η κατηφόρα.
Διάφορα συνέβησαν τις τελευταίες δύο βδομάδες. Πρώτον, αποκτήσαμε καινούριο αρχιεπίσκοπο. Habemus papam κι εμείς, για να μη λένε οι Καθολικοί, αλλά εμείς δεν το ανακοινώνουμε με καπνό από το Κονκλάβιο, αλλά με κόκκινη λάμπα έξω από την Αρχιεπισκοπή - ε, τώρα δηλαδή, να μη μου'ρθει κι εμένα του άθεου ο παραλληλισμός με μια "άλλη" κόκκινη λάμπα; Δεν πρόλαβε να κρυώσει ο Χριστόδουλος, και πήραν φωτιά οι κάλπες. Ε, τι; Ολόκληρη ορθοδοξία και να μείνει ακέφαλη; Δεν κάνει!
Εν τω μεταξύ, το μαλλιοτράβηγμα Μάκη - Θέμου καλά κρατεί, υπό την σκιά του φουνταριστού Ζαχόπουλου, με την κυβερνητική παράταξη να έχει πάρει φτυάρια, αξίνες και χώμα για να αρχίσει το κουκούλωμα. Φευ, εκεί που ρίχνει τις πρώτες φτυαριές, ανοίγει η τρύπα της Siemens. Τι να πρωτοκουκουλώσεις, Κωστάκη; Έχεις και το ασφαλιστικό να αιωρείται ως Δαμόκλειος Σπάθη. Κι ενώ όλη η Ελλάδα παραλύει από απεργίες, πορείες και αγανάκτηση, το Υπουργείο γράφει άπαντες στα παλαιότερα των υποδημάτων του και συνεχίζει την "αναδόμηση". Ωραία πράγματα εν Ελλάδι. Δεν πάτε σπίτια σας λέω γω - ή, προτιμότερο, στο διάολο;
Ανάμεσα στ' άλλα, με παίρνουν τηλέφωνο την περασμένη Πέμπτη. Και σκάει η ερώτηση: "Που θα Βαλεντινίσεις;". "Που θα τι;", απαντάω μπερδεμένος. "Αύριο, ντε, που θα γιορτάσεις;". Κατάλαβα. Έχουμε και τον Άγιο Βαλεντίνο. Μα τους αρχαίους Θεούς, τι ηλίθια, ματαιόδοξη γιορτή και δαύτη! Έχει καεί η γούνα μου από αυτό το πράγμα, πρέπει να το γιορτάσω κιόλας; Κι επειδή ένα πρεζόνι πέθανε στα εικοσιεννιά του πριν από ογδόντα χρόνια και βάλε, πρέπει να κάνουμε πλούσια τα ανθοπωλεία. Κάτι τέτοια βλέπω και μου γυρίζουν τ'αντερα ανάποδα.
Και έρχεται το Σάββατο. Άρον άρον τα μαζεύω Σάββατο πρωί από την Αθήνα και γυρίζω στην εστία μου. Έρχεται παγετός, πολικό ψύχος, Εποχή των Παγετώνων, θα κατεβούν μαμούθ από την Σιβηρία. Έχετε δει το "Μετά την επόμενη ημέρα"; Κάτι τέτοιο. Μεσημεράκι αρχίζει το χιόνι. Κάτι νιφάδες τεράστιες, σα τσιπς - "ταμπάχλες" τα λέμε εμείς εδώ - , σε μισή ωρίτσα το έχει στρώσει. Επικοινωνώ με Αθήνα. "Τι γίνεται εκεί κάτω;", ρωτάω. "Είναι υπέροχα!", απαντάνε. Και την ίδια στιγμή, κόβεται το ρεύμα. Όχι και τόσο υπέροχα, ν' ακούς τον αγώνα από το ράδιο και να νομίζεις ότι έχουμε Κατοχή.
Δευτέρα σήμερα, και ξυπνάω με ήλιο. Έχει ακόμα χιόνι κάτω, αλλά ο ουρανός είναι καθαρός. Ωραία, σκέφτομαι, μια και δουλεύω απόγευμα, να βγω λίγο έξω. Τι το' θελα! Με το που ξεμυτίζω, με χτυπάει ένας Βοριάς, άλλο πράγμα. Ξύλιασα. "Μέσα!", λέω. Στο καλοριφεράκι μου! Στα παπλωματάκια μου! Τσαγάκι ζεστό, βουτήματα και τσιγαράκι. Μέχρι το απόγευμα, έχουμε καιρό.

Ελλάς Ελλήνων Ταλιμπάν

Τελικά έζησα για να το δω και αυτό. Δεν έχω καμία αμφιβολία πλέον. Αυτή η χώρα, η Ελλάδα, κάνει στροφή εκατόν ογδόντα μοιρών και οδεύει με βήμα ταχύ προς τον θεοκρατικό εθνικισμό. Κοιτάξτε λοιπόν τι έγινε χθες στην κηδεία του Αρχιεπισκόπου Χριστόδουλου, και ετοιμαστείτε για εμφύτευση τριχών.
Στο τέλος της εξόδιας ακολουθίας, ο Θεσσαλονίκης Άνθιμος πήρε την θέση του στο βήμα για την εκφώνηση επικήδειου λόγου. Αρχίζει λοιπόν με την προσφώνηση της παρευρισκόμενης πολιτικής ιεραρχίας, αρχίζοντας βέβαια από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Κάρολο Παπούλια. "Αξιότιμε Πρόεδρε της Δημοκρατίας, κε Κάρολε Παπούλια". Μέχρι εδώ καλά. Συνεχίζει με τον Πρωθυπουργό της χώρας. "Αξιότιμε Πρωθυπουργέ της Ελλάδος, κε Κωνσταντίνε Καραμανλή". Πάει καλά, ουδέν μεμπτόν. Συνεχίζει με ολόκληρη της ιεραρχία της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Οικουμενικός Πατριάρχης, Μητροπολίτες... Εις εχέφρων και λογικός άνθρωπος θα περίμενε μετά τον Πρόεδρο της Βουλής, τον κο Σιούφα, τον αρχηγό της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης, τους αρχηγούς των κομμάτων...γενικά, την ιεραρχία της πολιτικής ηγεσίας αυτού του κράτους. Αμ δε! Τρίτον τη τάξει λοιπόν, στην πολιτική ηγεσία της Ελλάδας, ποιόν λέτε ότι έβαλε; "Τέως Βασιλεύ της Ελλάδος, Κωνσταντίνε"!!! Έτσι, με bold γράμματα, για να πέφτει το μάτι σας κατευθείαν πάνω του! Παρακάτω δεν άκουσα τίποτα. Είχα ξαπλώσει φαρδύς πλατύς στο πάτωμα και έπιανα το στομάχι μου από το γέλιο.
Φυσικά, δεν είναι αστείο. Δεν ήταν γέλιο χαράς. Ήταν νευρικό γέλιο. Τούτος δω πάει για Αρχιεπίσκοπος; Δεν έμαθε ακόμα ότι ο Κοκός, όχι μόνο δεν ανήκει στην πολιτική ηγεσία της Ελλάδας, δεν είναι καν Έλληνας πολίτης; Τολμάει να σκεφτεί κάποιος τι έχει να γίνει έτσι και βγει Αρχιεπίσκοπος ο Άνθιμος;
Από την άλλη, καταλαβαίνω. Και τον Άνθιμο, και τον Πανίκα, και τον Καρατζαφέρη. Χωρίς Κώτσο Βασιλιά, πως θα πάρουμε την Πόλη και την Αγια Σοφιά; Έλα μου ντε!

Και τώρα...τι;

Κόντρα στις αποφάσεις μου για την συγκεκριμένη στιγμή - δεν είναι η μόνη υπόσχεση που έχω δώσει και δεν έχω κρατήσει - θα αφήσω το ρεύμα της επικαιρότητας να με παρασύρει και θα ασχοληθώ μαζί της, έστω και για λίγο. Ο αρχιεπίσκοπος Αθηνών και Πάσης Ελλάδος πλην Φλωρίνης - η Φλώρινα είναι αλλουνού παπά ευαγγέλιο - Χριστόδουλος, κατά κόσμον Χριστόδουλος Παρασκευαΐδης, πέθανε.Τα "εκοιμήθη" και τα περί "γειτονιάς των αγγέλων" θα τα αφήσω για τους ρομαντικούς. Γύρω στις τρεις τα ξημερώματα έπεσε σε κώμα και πέντε και τέταρτο τελείωσε η ιστορία. Πιθανότατα δεν κατάλαβε τίποτα. Πέθανε λοιπόν. Και τώρα...τι;
Σενάρια διαδοχής υπάρχουν πολλά, και είχαν φουντώσει από την εποχή που έγινε φανερό ότι μάλλον δεν την γλιτώνει. Στην τελική ευθεία δύο μεγάλα ονόματα: ο Μονεμβασίας και Σπάρτης Ευστάθιος και ο Δημητριάδος Ιγνάτιος. Τσόντα και ο Θεσσαλονίκης Άνθιμος αλλά, ευτυχώς, χωρίς πολλές ελπίδες. Πηγές εκ των έσω μου λένε ότι ο Ευστάθιος φορτσάρει για το νήμα, χωρίς όμως να αποκλείεται ρελάνς στα τελευταία εκατό μέτρα από τον Ιγνάτιο. Όπως και να έχει, η αιματοχυσία μοιάζει αναπόφευκτη.
Προσωπικά δεν με ενδιαφέρει καθόλου ούτε το έργο του Χριστόδουλου ούτε το έργο της εκκλησίας. Καίρια θέματα έμειναν στο χρονοντούλαπο της Ιστορίας και επί των ημερών του -χαρακτηριστικά αναφέρω το θέμα του διαχωρισμού Κράτους και Εκκλησίας - και, απ' ότι φαίνεται, θα συνεχίζουν να μαζεύουν σκόνη και επι των ημερών του διαδόχου του. Την ώρα που εκείνος μάζευε υπογραφές για τις ταυτότητες, το Σύστημα Υγείας βρισκόταν υπό κατάρρευση - και ακόμα βρίσκεται - , η G700 γεννιόταν με αφόρητους πόνους από την μαμά πατρίδα, οι καρχαρίες ακόνιζαν τα δόντια τους. Είναι χαρακτηριστικό της Εκκλησίας να μην ασχολείται με πραγματικά σοβαρά ζητήματα. Γιατί λοιπόν να με ενδιαφέρει ποιος θα στρογγυλοκαθίσει τον τροφαντό πισινό του στον αρχιεπισκοπικό θρόνο;
Δυστυχώς, η Ιεραρχία της εκκλησίας ασκεί τρομερή επιρροή στην ζωή του Νεοέλληνα πολίτη. Ως εκ τούτου, έχω συγκεκριμένες απαιτήσεις από τον διάδοχο. Πρωτίστως, να μην έχει μεγάλο στόμα. Είναι γνωστές οι δηλώσεις του Ταλιμπάν Ανθίμου και αποτελούν παράδειγμα προς αποφυγή. Απαιτώ ο διάδοχος να έχει σύγχρονη νοοτροπία. Το "ελάτε και με τα σκουλαρίκια" δεν μου λέει απολύτως τίποτα, από την στιγμή που δεν υπάρχει κατανόηση για τις ανθρώπινες ελευθερίες. Απαιτώ ταπεινότητα και όχι "hype" του τύπου "σας πάω". Απαιτώ σοβαρότητα και όχι λάβαρα της Αγίας Λαύρας και ανέκδοτα. Απαιτώ ευρυμάθεια και όχι δηλώσεις του τύπου "δεν ήξερα ότι είχαμε Χούντα επειδή διάβαζα".
Ο Χριστόδουλος πέθανε, και οι νεκροί πρέπει να μένουν με τους νεκρούς. Ούτε τον συμπαθούσα ούτε τον αντιπαθούσα. Αδιαφορώ πλήρως. Τώρα όμως που έμεινε κενή η θέση της κεφαλής της εκκλησίας, είναι ευκαιρία να γίνει μια πραγματική στροφή εκσυγχρονισμού. Ευσεβείς πόθοι, θα πείτε κάποιοι. Η ελπίδα όμως πεθαίνει πάντα τελευταία (και το νεύρο κουρελιάζεται πρώτο).

Μεγαλώνοντας στο Σύμπαν...

"Πρόκειται να πεθάνουμε, γιαυτό είμαστε πολύ τυχεροί.Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν θα πεθάνουν, γιατί ποτέ δεν θα γεννηθούν. Οι δυνάμει άνθρωποι που θα μπορούσαν να βρίσκονται στην θέση μου αλλά που στην πραγματικότητα ποτέ δεν θα αντικρίσουν το φως της ημέρας, είναι περισσότεροι από τους κόκκους άμμου της Σαχάρας. Σίγουρα αυτά τα αγέννητα φαντάσματα περιλαμβάνουν ποιητές σπουδαιότερους από τον Keats, επιστήμονες σπουδαιότερους από τον Νεύτωνα. Το ξέρουμε αυτό γιατί το σύνολο των δυνάμει ανθρώπων που επιτρέπει το DNA είναι πολλές τάξεις μεγέθους μεγαλύτερο από το σύνολο των πραγματικών ανθρώπων. Σε πείσμα των εκπληκτικών αυτών πιθανοτήτων, εγώ κι εσείς, μέσα στην απλότητά μας, είμαστε εδώ [...]"
Έτσι ξεκινά το βιβλίο του Richard Dawkins "Unweaving The Rainbow". Παρά τις πιθανότητες, τα καταφέρατε. Είσαστε εδώ. Η πρώτη φράση δεν είναι πεσιμιστική. Σκεφτείτε πόσο τυχεροί ήσασταν, ανάμεσα σε εκατό εκατομμύρια ομοίους σας, εσείς που καταφέρατε να φτάσετε πρώτοι στον στόχο: ένα και μοναδικό ωάριο. Κανείς άλλος δεν τα κατάφερε τόσο καλά. Ήσασταν οι μόνοι νικητές σε έναν αδυσώπητο αγώνα δρόμου, στον οποίο δεν υπήρχε αργυρό μετάλλιο για τον δεύτερο. Σας αξίζουν συγχαρητήρια! Καταφέρατε το πιό δύσκολο: να υπάρξετε!
Ρίξτε μια ματιά γύρω σας. Κάθε γωνίτσα και ένα θαύμα, κάθε πέτρα και ένα μυστήριο, κάθε χορταράκι και ένα Σύμπαν. Ο Κόσμος στον οποίον ήρθατε δεν είναι μόνο πιό παράξενος απ' ότι φαντάζεστε. Είναι πιό παράξενος απ' ότι μπορείτε να φανταστείτε. Έχετε δουλειά να κάνετε. Ερωτήματα να απαντήσετε, μυστήρια να ξεδιαλύνετε, ομορφιές να θαυμάσετε. Δεν χρειάζεστε δεύτερη ευκαιρία. Η μια και μοναδική που σας δόθηκε, φτάνει και περισσεύει. Αρπάξτε την.
Κι εγώ τα κατάφερα. Είμαι κι εγώ εδώ, μαζί σας. Θέλω να σας ψιθυρίσω κάτι στ' αυτί. Σκύψτε λίγο. Μην φοβάστε! Πιο κοντά! Θέλω να σας πω ένα μυστικό!
Ξέρετε κάτι; Ήμαστε εδώ. Μαζί. Τώρα. Κι αυτό το τώρα, αυτή η μικρή, θαυμαστή, πανέμορφη στιγμή που μας βρίσκει μαζί, σε αυτόν τον Κόσμο, είναι πολύ όμορφη και πολύτιμη για να παραπονούμαστε. Κάποια στιγμή θα φύγουμε, κι εγώ κι εσείς. Κάποιοι άλλοι τα κατάφεραν πριν από μας, και τώρα έφυγαν. Κάποιοι θα έρθουν μετά από μας, αφότου έχουμε φύγει.
Είμαστε ένα νεαρό είδος, οι Βενιαμίν της Εξέλιξης. Είμαστε στην άκρη ενός μικρού κλαδιού στο τεράστιο δέντρο της Ζωής. Κοιτάξτε τι έχουμε καταφέρει μαζί, σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα! Έχουμε μάθει τόσα πολλά, και υπάρχουν άλλα τόσα μπροστά μας να τα μάθουμε. Παρά τα εμπόδια, παρά τα πισωγυρίσματα, παρά τους εγωισμούς μας, έχουμε φτάσει μακριά. Και το ταξίδι δεν έχει τέλος!
Και τι ομορφιά βρίσκουμε στον δρόμο μας! Κοιτάξτε προς τα πάνω. Τον χορό ενός γαλαξία, μια ατέλειωτη θάλασσα από αστέρια. Τον θανάσιμο εναγκαλισμό μιας μαύρης τρύπας και ενός κόκκινου γίγαντα στις άκρες του γνωστού Σύμπαντος. Το δημιουργικό ξέσπασμα ενός σούπερ νόβα, εκατομμύρια φορές φωτεινότερο από τον Ήλιο μας. Το νεραϊδίσιο σπινθηροβόλημα ενός πάλσαρ. Τα νωχελικά πλοκάμια σκόνης στην Ζώνη του Ωρίωνα, εκεί που γεννιούνται αστέρια και κόσμοι σαν τον δικό μας.
Κοιτάξτε και προς τα κάτω. Μικρόκοσμοι μέσα μας. Τρισεκατομμύρια κόσμοι. Εργοστάσια παραγωγής ενέργειας, αποθήκες, βιβλιοθήκες, μηχανές, γρανάζια, δρόμοι και λεωφόροι, ωκεανοί...κι όλα αυτά μικρότερα κι από το κεφάλι καρφίτσας. Και πιό κάτω. Η φρενίτιδα του ηλεκτρονίου, αυτού του άπιαστου τίποτα. Παντού και πουθενά, το φευγαλέο άγγιγμα του νετρίνου. Λαβύρινθοι υπερχορδών, ασύλληπτες πραγματικότητες από έντεκα διαστάσεις, πιό κοντά στο τίποτα απ' οτιδήποτε άλλο κι όμως τόσο αληθινές.
Θέλετε θαύματα; Θέλετε μυστήρια; Θέλετε ομορφιά; Μην ψάχνετε μακριά, σε μουχλιασμένες σελίδες και φαγωμένες πέτρες. Είναι όλα εδώ, μπροστά σας, γύρω σας, μέσα σας. Ερμηνεύστε τα μυστήρια. Απαντήστε στα ερωτήματα. Θαυμάστε την ομορφιά. Και όταν έρθουν οι άλλοι, πείτε τους τι μάθατε. Όπως οι προηγούμενοι τα είπαν σε μας. Γιατί αυτός είναι ο σκοπός μας. Γιαυτό είμαστε εδώ. Για να ψάξουμε, να ερευνήσουμε και να απαντήσουμε.

Jarhead

Πάει καιρός από τότε που ξεμπέρδεψα με το βάσανο της θητείας αλλά, ακόμα και τώρα, νοιώθω μια αναγούλα όταν βλέπω στρατιωτικό. Δεν θα το έλεγα φόβο, ούτε μίσος. Είναι μάλλον μια αίσθηση ματαιότητας, η σκέψη ότι τίποτε δεν έχει αλλάξει ούτε πρόκειται να αλλάξει, εκείνο το κενό στο στομάχι κάθε φορά που η λογική σου δέχεται την σφοδρή επίθεση της πραγματικότητας του στρατοπέδου. Ακόμα και τώρα, μετά από τόσα χρόνια, μικρά πράγματα έρχονται και ξυπνάνε μέσα μου αυτά τα συναισθήματα, τραβάνε πονηρά στο φως τις αναμνήσεις που έχω προσεκτικά καταχωνιάσει στα πιό βαθιά συρτάρια του μυαλού μου. Το "Jarhead" είναι ένα από τα μικρά αυτά πράγματα. Και αυτό που μου ξύπνησε είναι η πιό σημαντική συνειδητοποίηση που είχα όταν υπηρετούσα: πόσο απαίσιο είναι να σε αναγκάζουν να κάνεις κάτι εντελώς ανούσιο.
Βασισμένη στο αυτοβιογραφικό βιβλίο του πρώην καταδρομέα Anthony "Swoff" Swofford, η ταινία παρουσιάζει τα όσα έζησε στην διάρκεια της θητείας του, από την κατάταξή του μέχρι την απόλυσή του από τον πρώτο πόλεμο στον Περσικό. Όταν καλείται να αντιμετωπίσει την πραγματικότητα ενός παρανοϊκού πολέμου, καταλαβαίνει ότι τίποτε δεν είναι όπως του τα έμαθαν. Οι ανώτεροί του δεν είναι ήρωες αλλά ανούσιοι φαφλατάδες, οι συνάδελφοί του δεν είναι φίλοι αλλά ο κακός του εαυτός, ο πόλεμος δεν γίνεται για την πατρίδα ή τα ιδανικά, αλλά για τους ηλίθιους που τον έβαλαν εκεί. Στην προσπάθειά του να αντέξει, αγκιστρώνεται απελπισμένα σε δύο άτομα: στον επικελευστή του Sykes και στον συνάδελφό του Troy. Από τον πρώτο προσπαθεί να ξαναβρεί την λογική που έχει χάσει και από τον δεύτερο προσπαθεί να βρει τον φίλο που δεν είχε ποτέ. Στο τέλος αποτυγχάνει και στα δύο, αλλά όχι χωρίς να έχει πάρει ένα σημαντικό μάθημα: ότι και ο ίδιος έχει αλλάξει ανεπανόρθωτα.
Στον πρωταγωνιστικό ρόλο, ο εικοσιεπτάχρονος Jake Gyllenhaal δίνει εξαιρετική ισορροπία ανάμεσα στο σαρκαστικό, στο κωμικό και στο τραγικό στοιχείο ενός χαρακτήρα που ωριμάζει απότομα μέσα από καταστάσεις που αδυνατεί να καταλάβει. Με μια υποψηφιότητα για Όσκαρ - για το αμφιλεγόμενο "Brokeback Mountain" - ένα BAFTA και εννιά ακόμα μικρότερα βραβεία (διόλου ευκαταφρόνητο portfolio για την ηλικία του ), αποδεικνύει ότι δεν πρόκειται να ξεμπερδέψουμε εύκολα μαζί του. Κεκτημένη ταχύτητα; Παροδικό φαινόμενο; Κατά την γνώμη μου, απλώς και μόνο ταλέντο. Περιμένω με ανυπομονησία το "Zodiac", αλλά είμαι σίγουρος ότι ο Gyllenhaal έχει όλα τα προσόντα να αναδειχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους ηθοποιούς της γενιάς του.
Δίπλα του και στον ρόλο του επικελευστή Sykes ο "πολύς" James Foxx, που μετά το "Ray" και το "Collateral" συνεχίζει να με εντυπωσιάζει. Με εξαιρετική μαεστρία και με μια δόση πλάκας, ο Foxx αποδίδει τον ρόλο ενός ανθρώπου που αγαπάει αυτό που κάνει αλλά χωρίς να έχει βυθιστεί στον παραλογισμό του "καραβανά". "Νομίζεις ότι είσαι ο μόνος που έχει βαρεθεί;", λέει στον Swofford όταν τον τιμωρεί. Ο Sykes έχει βαρεθεί. Έχει βαρεθεί τον πόλεμο, έχει βαρεθεί τον στρατώνα, έχει βαρεθεί την στολή και τα παραγγέλματα. Αλλά αυτή είναι η δουλειά του. Και καταφέρνει να βρει ευχαρίστηση σ' αυτή.
Ένας ηθοποιός που χαρακτηρίζω "ήρεμη δύναμη", ο Peter Sarsgaard βρίσκεται στον ρόλο του Troy, αλλά θέλω να επισημάνω τον Brian Geraghty στον ρόλο του ήρεμου και λίγο χαζούλη Fergus. Και δεν μπορώ να μην νοιώθω ευτυχισμένος όταν βλέπω τον αγαπημένο μου Chris Cooper σε ένα σύντομο πέρασμα στον ρόλο του απόλυτου "καραβανά", Αντισυνταγματάρχη Kazinski.
Στην σκηνοθεσία, ο Sam Mendes του "American Beauty". Στην τρίτη μόλις ταινία του αποδεικνύει ότι έχει το..."κοκαλάκι της νυχτερίδας" για ταινίες που απεικονίζουν την πραγματικότητα πίσω από το "αμερικάνικο όνειρο". Ρίχνοντας και πάλι το βάρος στους χαρακτήρες, καταφέρνει να πιάσει σκηνές που χώνουν το μαχαίρι βαθιά και μας μαθαίνουν ότι και η ασχήμια είναι μέρος της ζωής. Με ταινίες σαν και αυτή, αν μη τι άλλο, καταλαβαίνω ότι το Όσκαρ στο ντεμπούτο του δεν ήταν τυχαίο.
Σαν επίλογο, έχω μια πρόταση να σας κάνω. Ξεχάστε τις (βυσματικές) εμπειρίες του Χριστόφορου Κάσδαγλη στο "Απολύομαι και τρελαίνομαι" . Προτιμήστε το "Jarhead". Πιστεύω ότι θα καταλάβετε πως, είτε στην Ελλάδα, είτε στην Αμερική, είτε οπουδήποτε αλλού, ο παραλογισμός και η έλλειψη λογικής του στρατού είναι παντού ίδιες.










Βαθμολογία................................8/10

International Movie Database: http://www.imdb.com/title/tt0418763/

Trivia: Σύμφωνα με την ίδια την ταινία, η λέξη "jarhead" (στα ελληνικά μεταφράζεται σαν "βαζοκέφαλος") παραπέμπει στο υπηρεσιακό κούρεμα των Καταδρομέων. Παράλληλα, είναι και μια μεταφορά για ένα κοινό χαρακτηριστικό του κεφαλιού των καταδρομέων και ενός βάζου: είναι και τα δύο άδεια. Δεν γνωρίζω κάτι αντίστοιχο για τους Έλληνες Καταδρομείς, αλλά δεν αποκλείεται να υπάρχει.